Ticari hayatın olmazsa olmazlarından çek nedir ve nasıl tahsil edilir? Eğer yeni bir girişimciysen, ödeme ve tahsilatların için faydalanabileceğin bu belge hakkında daha fazla bilgiye sahip olmaya ne dersin?

Çek, bir kimsenin bankadaki hesabından, belgede yazılı miktar kadarının belgede adı yazılı olana ya da onun belgeyi havale ettiği kimseye ya da belgeyi taşıyana ödenmesi için düzenlediği, biçim ve özellikleri belirli bir ödeme aracıdır.

Çekler bankaya hitaben yazılıp Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre düzenlenir. Kıymetli evrak statüsünde olan çekin, hukuki açıdan vadesi yoktur. Ancak çek kullananlar ticari adap gereği, genellikle vadesini bekler.

Çekin tarafları

  • Keşideci: Çeki düzenleyen kişi.
  • Muhatap: Çeki ödeyecek banka şubesi.
  • Hamil / lehdar: Çekin muhatabı ve çekte yazan meblağı alacak kişi.
  • Cironta: Emre yazılı ticari senedi ciro eden kimse.
  • Avalist: Keşideci lehine verilen kişisel teminata aval, aval verene ise avalist denir.

Çekin özellikleri

  • Üzerinde yazan metinde ‘çek’ sözcüğü bulunmalıdır.
  • Çekin muhatabı bankadır. Üzerinde, bankanın ticaret unvanı bulunmalıdır. Bunun haricinde, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ile düzenleyenin yani keşidecinin imzasını da içermelidir.
  • Çekin üzerinde vergi kimliği numarası bulunmalıdır. Aksi halde hükümsüz kabul edilir.
  • Çek nama, emre ya da ‘hamiline ödenmek üzere’ düzenlenebilir. Kimin adına düzenlendiği gösterilmemiş çek, hamiline yazılı çektir. Eğer nama yazılırsa, alacağın temliki halinde (borç ilişkisinde yer alan alacaklının alacağını üçüncü kişiye devretmesi) bir kerelik ciro edilebilir. Ciro, çekin mülkiyet değiştirmesinde kullanılan usule denir. Lehdar, senedin arka yüzünü imzalayarak ilk ciroyu gerçekleştirir.
  • Çekin vadesi yoktur, görüldüğünde ödenir. Ticari gelenekler gereği vadesi varmış gibi kullanılsa da, aslında çek sahibi çeki istediği zaman bankaya götürüp karşılığını talep edebilir.
  • Çekin, eğer düzenlendiği yerde ödenecekse 10 günlük ibraz süresi bulunur. Eğer düzenlendiği yerden başka bir yerde ancak aynı kıta içerisinde ödenecekse bu süre 1 aya çıkar. Ayrı bir kıta söz konusuysa, ibraz süresi 3 ay olarak kabul edilir. Tüm bu süreler, çekin üzerindeki yasal düzenleme tarihinden bir gün sonra işlemeye başlar.
  • İlgili süreler içerisinde, çek hesabın bulunduğu şubeye, muhatap bankanın başka bir şubesine ya da takas odasına ibraz edilmelidir. Çekler, muhatap dışında başka bir bankaya ibraz edilemez. İbraz süresi aşıldıktan sonra bankaya gidilirse, çeki düzenleyen ödemekten vazgeçme hakkı doğar. Ayrıca, kambiyo hukuku uyarınca icra takibi de yapılamaz. Bu durumu yaşamamak için çekini vaktinde ibraz Ayrıca, ciro edenlerin hepsine başvurma hakkı söz konusu olsa da ibraz süresini aşılırsa cironta ve avalist de itiraz hakkını kaybeder.
  • Eğer düzenleyen kişi ödemeden caymazsa, banka 6 ay içinde ödeme yapar. 6 ay sonunda çek zaman aşımına uğrar.
  • Çekte faiz koşulu bulunamaz.

Çek tahsil etmeden önce dikkat edilmesi gerekenler

Çek tahsil etmeden önce dikkat etmen gereken birkaç şey var. Önce bunları sıralayalım:

  • Hologram kontrolü: Üzerinde hologramı olmayan çekler geçersizdir.
  • Çek vadesinin kontrolü: Uzun olmayan bir vade senin için her zaman daha iyidir.
  • Çekin keşide yerinin kontrolü: İbraz süresi keşide yerine göre değişebilir.
  • Tutar kontrolü: Hem rakam hem de yazıyla yazılan miktar aynı mı?
  • Ciro kontrolü: Eğer ciro edilmiş bir çek alacaksan, hamil kısmında yazan ismin ilk ciroyu yapan kişi olup olmadığı kontrol edilmeli.

Çek nasıl tahsil edilir?

1. Çekin bankadan tahsili:

Çek tahsil yöntemlerinin ilki çekin ait olduğu banka şubesine bizzat başvurmaktır. Eğer çek senin adınıza değilse, öncelikle arkasını ciro etmeli ve kimlik belgenle birlikte bankaya ibraz etmelisin. Eğer keşidecinin hesabı müsaitse, banka sana çekte yazan miktarı öder. Hesabı müsait değilse, keşideciden hesabının müsait olacağı saati ya da (düzenlenme tarihinden itibaren 10 gün içinde olmak koşuluyla) günü öğrenip bankaya uygun zamanda yeniden gidebilirsin. Bu seçenekler senin için geçerli değilse, ‘çeki yazdırma’ olarak bilinen yasal işlemi de gerçekleştirebilirsin.

2. Çekin takas yoluyla tahsili:

Bir diğer çek tahsil yöntemi, çekin takasa verilerek tahsil edilmesidir. Bunu yapmak için çekle birlikte hesabının olduğu bankaya gitmen ve çekin takasa verilmesi talebinde bulunman gerekir. Çeki şahsi hesabından tahsil etmek istersen, banka sana çeki neye istinaden aldığına dair sorular yöneltecektir. Eğer bir sorun olmadığına kanaat getirirse, çekin arkasına ciro yapacak ve senden alacağı imzalı banka yetkilendirme formu ile çekin takas yoluyla tahsilini yapacaktır. Takasa verilen çek, vadesi geldiğinde tahsil edilebilir. Takasa girdikten bir iş günü sonra ise, çek tutarı hesabına aktarılır. Eğer banka kredisi kullanmak için çekini teminat olarak göstermek istersen, bankanın tasarrufuna bağlı olarak daha düşük faiz oranıyla ve daha yüksek limitli kredi kullanma ihtimalin olabilir. Bu sayede tahsilat sürecini de kolaylaştırmış olursun.


MikroX ile çek ve senet takibi de yapabileceğini biliyor muydun? Gelir ve giderlerini kolayca takip etmek, asıl enerjini işine büyütmeye ayırmak istiyorsan MikroX’i 15 gün ücretsiz deneyebilirsin.